کمربندی غربی خرم‌آباد؛ ۲.۲ همت از دل املاک راکد برای باز کردن گره ترافیکی شهر
به گزارش خبرنگار تابناک از استان لرستان؛ خرم‌آباد سال‌ها با یک مسئله مزمن در حوزه حمل‌ونقل شهری مواجه بوده است؛ شهری که ساختار جغرافیایی آن، محدودیت‌های خاصی برای توسعه شبکه معابر ایجاد کرده و بخش قابل توجهی از ترافیک عبوری را به درون شهر هدایت می‌کند.
در چنین شرایطی، توسعه کمربندی‌ها صرفاً یک پروژه راهسازی نیست؛ بلکه بخشی از برنامه بازآرایی شبکه ترافیکی و حتی توسعه کالبدی خرم‌آباد محسوب می‌شود.
استاندار لرستان اخیراً اعلام کرده است که کمربندی غربی خرم‌آباد با اعتبار اولیه ۷ هزار میلیارد تومان وارد فاز اجرا شده است و هدف از اجرای آن، علاوه بر کاهش ترافیک، ایجاد زمینه رونق شهری و توسعه مناطق کمتر برخوردار عنوان شده است.
اکنون در گام تازه، سید سعید شاهرخی در کارگروه مولدسازی استان اعلام کرده است که از مجموع حدود ۳ هزار میلیارد تومان املاک مورد بررسی، ۲.۲ همت برای کمربندی غربی خرم‌آباد و ۸۰۰ میلیارد تومان برای تکمیل مدارس استان اختصاص خواهد یافت. به گفته استاندار، تأمین مالی پروژه به‌صورت مشترک از سوی وزارت راه و شهرسازی و استان انجام می‌شود و سهم استان از مسیر مولدسازی تأمین خواهد شد.
این ارقام، اگر از مرحله تصمیم و مصوبه عبور کرده و به منابع قابل استفاده در پروژه تبدیل شوند، می‌توانند بخش مهمی از دغدغه تأمین مالی این طرح را پوشش دهند.
مولدسازی؛ تبدیل «دارایی خوابیده» به «سرمایه زنده»
شاید یکی از مهم‌ترین ابعاد این تصمیم، خود پروژه کمربندی نباشد؛ بلکه نحوه نگاه به املاک دولتی باشد.
سال‌هاست بخشی از املاک و دارایی‌های دولت در نقاط مختلف کشور و از جمله لرستان، یا بلااستفاده مانده‌اند یا کارکرد اقتصادی و اجتماعی متناسب با ارزش واقعی خود نداشته‌اند.
استاندار لرستان نیز با اشاره به همین مسئله گفته است املاک دولتی بلاتکلیف در نقاط مختلف استان، به‌ویژه مرکز استان، شناسایی خواهند شد و برای آنها طرح‌های ارزش‌افزایی تعریف می‌شود؛ او همچنین از مواردی سخن گفته که این املاک در سال‌های گذشته مورد تعدی افراد فرصت‌طلب قرار گرفته‌اند.
اینجاست که مفهوم مولدسازی می‌تواند از یک اصطلاح اقتصادی و اداری خارج شود و به یک ابزار توسعه‌ای تبدیل شود.
ملکی که سال‌ها در گوشه‌ای بلااستفاده مانده، اگر بتواند به منابع مالی برای ساخت یک مسیر ارتباطی، مدرسه، بیمارستان یا زیرساخت عمومی تبدیل شود، در واقع ارزش آن از «دارایی راکد» به «سرمایه عمومی مولد» تغییر کرده است.
اما این فرآیند یک شرط اساسی دارد:
شفافیت.
مردم باید بدانند چه ملکی، با چه ارزش‌گذاری، به چه میزان و از چه مسیری به پروژه اختصاص یافته است و منابع حاصل دقیقاً کجا هزینه خواهد شد.
کمربندی غربی؛ فقط برای کاهش ترافیک نیست
بررسی مشخصات منتشرشده درباره پروژه نشان می‌دهد کمربندی غربی خرم‌آباد یک مسیر معمولی نیست.
این محور حدود ۱۴ تا ۱۵ کیلومتر طول دارد و برای آن ۶ تونل و ۶ پل پیش‌بینی شده است؛ بنابراین با پروژه‌ای فنی، سنگین و پرهزینه مواجه هستیم که اجرای آن نیازمند مطالعات دقیق زمین‌شناسی، ژئوتکنیکی، ترافیکی و عمرانی است.
کارکرد پروژه نیز فراتر از عبور چند خودرو از یک مسیر جدید است.
هدف اصلی، انتقال بخشی از ترافیک عبوری از بافت شهری، افزایش ظرفیت شبکه ارتباطی و ایجاد دسترسی مناسب‌تر میان محورهای شمالی، شمال‌غربی، جنوبی و جنوب‌غربی خرم‌آباد عنوان شده است.
در واقع اگر پروژه مطابق برنامه اجرا شود، می‌تواند بخشی از ترافیکی را که امروز ناچار است از معابر شهری عبور کند، به خارج از هسته اصلی شهر هدایت کند.
این موضوع به معنای کاهش فشار بر معابر مرکزی، کاهش زمان سفر، کاهش استهلاک معابر شهری و در صورت طراحی درست، افزایش ایمنی تردد خواهد بود.
وقتی کمربندی شرقی و غربی در کنار هم قرار می‌گیرند
اهمیت کمربندی غربی زمانی بیشتر مشخص می‌شود که آن را جدا از کمربندی شرقی نبینیم.
استاندار لرستان اعلام کرده است که کمربندی شرقی خرم‌آباد در حال آسفالت است و قرار است به‌زودی زیر بار ترافیک برود و همزمان عملیات اجرایی کمربندی غربی نیز با اعتبار اولیه ۷ همت آغاز شده است.
بنابراین خرم‌آباد در حال حرکت از الگویی است که بخش مهمی از بار ترافیکی را به یک مسیر محدود وابسته می‌کرد، به سمت شبکه‌ای که در آن مسیرهای پیرامونی می‌توانند مکمل یکدیگر باشند.
البته این هدف زمانی محقق خواهد شد که اتصال کمربندی‌ها به سایر محورهای ارتباطی، تقاطع‌ها و ورودی و خروجی‌های شهر به‌درستی طراحی شود.
ساخت یک جاده به‌تنهایی ترافیک را حل نمی‌کند؛ شبکه راه‌هاست که ترافیک را مدیریت می‌کند.
اعتبار ۸۰۰ میلیاردی مدارس؛ ضلع دیگر تصمیم مولدسازی
در کنار ۲.۲ همت اختصاص‌یافته به کمربندی غربی، ۸۰۰ میلیارد تومان نیز برای تکمیل مدارس استان در نظر گرفته شده است.
این بخش از تصمیم را نیز نباید در سایه پروژه بزرگراهی نادیده گرفت.
لرستان همچنان با نیازهای جدی در حوزه زیرساخت آموزشی مواجه است و تبدیل بخشی از دارایی‌های دولتی به مدرسه و فضای آموزشی، نمونه دیگری از این است که چگونه می‌توان دارایی‌های راکد را به زیرساخت عمومی تبدیل کرد.
به بیان ساده‌تر، اگر یک ملک دولتی بلااستفاده بتواند امروز هزینه ساخت یک مدرسه را تأمین کند، فردا نتیجه آن نه در ترازنامه یک دستگاه دولتی، بلکه در کلاس درس یک دانش‌آموز لرستانی دیده خواهد شد.
کمربندی غربی و توسعه جنوب خرم‌آباد
یکی دیگر از نکات مهم در سخنان استاندار، پیوند دادن پروژه‌های زیرساختی با توسعه مناطق کمتر برخوردار خرم‌آباد است.
شاهرخی پیش‌تر گفته بود اجرای کمربندی غربی علاوه بر کاهش ترافیک، می‌تواند به رونق شهری و توسعه مناطق کمتر برخوردار کمک کند. همچنین توسعه جنوب خرم‌آباد و ادامه مسیر ساحلی از پارک شاپوری تا فرودگاه را در زمره برنامه‌های مورد تأکید قرار داده است.
این نگاه، در صورت اجرای واقعی، می‌تواند از یک الگوی قدیمی فاصله بگیرد؛ الگویی که در آن پروژه‌های بزرگ عمدتاً در بخش‌های برخوردارتر شهر متمرکز می‌شوند.
زیرساخت زمانی ارزش توسعه‌ای پیدا می‌کند که فرصت ایجاد کند؛ فرصت برای ساخت‌وساز، سرمایه‌گذاری، حمل‌ونقل، خدمات، گردشگری و اشتغال.
یک هشدار جدی؛ توسعه نباید به گسترش بی‌ضابطه شهر منجر شود
البته هر پروژه بزرگراهی یک روی دیگر هم دارد.
اگر توسعه شبکه معابر بدون برنامه جامع شهرسازی، حمل‌ونقل عمومی و کاربری زمین انجام شود، ممکن است به جای حل کامل مشکل، تنها محل ایجاد ترافیک را جابه‌جا کند.
بنابراین لازم است همزمان با اجرای کمربندی غربی، مطالعات مربوط به کاربری اراضی اطراف مسیر، توسعه آتی شهر، حمل‌ونقل عمومی و اتصال محورهای فرعی نیز جدی گرفته شود.
کمربندی باید کمربند شهر باشد، نه اینکه چند سال بعد خود به یکی از خیابان‌های پرترافیک شهر تبدیل شود.
فرصتی که نباید دوباره از دست برود
لرستان در سال‌های گذشته پروژه‌های متعددی را به خود دیده که میان وعده، اعتبار، پیمانکار و اجرا سرگردان مانده‌اند.
حالا اما یک فرصت جدید پیش روی خرم‌آباد قرار گرفته است.
از یک سو، استاندار از ۷ هزار میلیارد تومان اعتبار اولیه برای کمربندی غربی سخن گفته و از سوی دیگر، اکنون ۲.۲ همت از محل مولدسازی برای سهم استان اختصاص یافته است.
این یعنی بخشی از مسیر تأمین مالی پروژه در حال شکل‌گیری است.
اما از اینجا به بعد، آنچه اهمیت دارد نه رقم روی کاغذ، بلکه مترمربع عملیات اجرایی، تعداد تونل‌های حفاری‌شده، پل‌های ساخته‌شده و کیلومترهای به بهره‌برداری رسیده است.
مردم خرم‌آباد دیگر با شنیدن ارقام میلیاردی هیجان‌زده نمی‌شوند؛ آنها نتیجه می‌خواهند.
از ملک راکد تا جاده توسعه
تصمیم اخیر کارگروه مولدسازی لرستان را می‌توان از دو زاویه دید.
از یک سو، ۲.۲ همت اعتبار برای کمربندی غربی می‌تواند یک گام مهم برای تأمین مالی پروژه‌ای باشد که سال‌ها مورد مطالبه خرم‌آباد بوده است.
از سوی دیگر، این تصمیم آزمونی برای مولدسازی واقعی دارایی‌های دولت است؛ اینکه آیا می‌توان املاک بلاتکلیف را به زیرساخت‌هایی تبدیل کرد که اثر آنها سال‌ها در زندگی مردم باقی بماند یا خیر.
اکنون انتظار از مدیریت استان روشن است:
شفافیت در واگذاری و ارزش‌گذاری املاک، اعلام زمان‌بندی پروژه، تأمین به‌موقع سهم وزارت راه، نظارت دقیق بر هزینه‌ها و گزارش مستمر پیشرفت کار.
کمربندی غربی اگر ساخته شود، فقط یک جاده ساخته نشده است؛ بخشی از آینده کالبدی خرم‌آباد ساخته خواهد شد.
و اگر قرار است املاک سال‌ها خاک‌خورده دولت سرانجام به کار مردم بیاید، چه بهتر که حاصل آن مدرسه‌ای برای فرزندان لرستان و جاده‌ای برای گشودن گره‌های خرم‌آباد باشد.
این بار مردم نه «کلنگ» می‌خواهند، نه «وعده»؛ مردم می‌خواهند ببینند ۲.۲ همت چگونه از روی کاغذ به روی زمین می‌آید.
انتهای پیام/